Jak oblicza się zasięg samochodu elektrycznego według CLTC
CLTC-P to odmiana chińskiego cyklu badawczego pojazdów lekkich przeznaczona dla samochodów osobowych. W Chinach służy do pomiaru zasięgu aut elektrycznych. Duży udział jazdy z małą prędkością pomaga wyjaśnić, dlaczego zasięg według CLTC może znacznie odbiegać od zasięgu na autostradzie.
Cykl jazdy i procedura badania
Norma GB/T 38146.1-2019 określa profil prędkości, czyli prędkość, z jaką pojazd ma jechać w każdej sekundzie. GB/T 18386.1-2021 określa warunki badania aut elektrycznych, metody rozładowania akumulatora, pomiary energii i sposób obliczeń. Chiński komunikat wykonawczy dotyczący dopuszczania pojazdów wprowadził osobne pola do raportowania zużycia energii i zasięgu według CLTC. China National Standard GB/T 38146.1-2019: China automotive test cycle for light-duty vehicles China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods China MIIT Equipment Industry Development Center: Implementation notice for EV national standards
CLTC-P dotyczy samochodów osobowych kategorii M1. CLTC-C jest osobnym cyklem dla lekkich pojazdów użytkowych N1 i pojazdów M2 o maksymalnej masie konstrukcyjnej do 3 500 kg. W artykule omawiamy wyniki CLTC-P dla aut osobowych.
CLTC-P obejmuje trzy fazy:
- Mała prędkość: 674 sekundy i około 2,45 km.
- Średnia prędkość: 693 sekundy i około 5,91 km.
- Duża prędkość: 433 sekundy i około 6,12 km.
Łącznie cykl trwa 1 800 sekund, obejmuje około 14,48 km i osiąga maksymalnie 114 km/h. Średnia prędkość wraz z postojami wynosi około 29 km/h. Samochód stoi przez około 22% czasu. Liczby te opisują jeden cykl. Ustalenie zasięgu wymaga również rozładowania akumulatora zgodnie z procedurą. China National Standard GB/T 38146.1-2019: China automotive test cycle for light-duty vehicles
W porównaniu z europejskim czterofazowym cyklem WLTC dla aut osobowych CLTC-P pokonuje w tym samym czasie krótszy dystans i kładzie większy nacisk na jazdę z małą prędkością. How WLTP range and consumption are measured opisuje europejski cykl i związane z nim badanie akumulatora.
Przygotowanie pojazdu i odwzorowanie oporów ruchu
Badany samochód reprezentuje określoną konfigurację. Jego masa, obręcze i opony wpływają na opory ruchu oraz na energię potrzebną do utrzymania zadanej prędkości. Procedura reguluje także wybór trybu jazdy i przygotowanie akumulatora.
W badaniu w temperaturze normalnej wartość zadana dla laboratorium wynosi 23 °C z dopuszczalnym odchyleniem ±5 °C. W pomieszczeniu, w którym przed próbą stabilizuje się temperaturę pojazdu, ustawia się 23 °C z tolerancją ±3 °C. Przed jazdą akumulator przygotowuje się i ładuje do pełna zgodnie z procedurą. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Opory ruchu na hamowni podwoziowej
Profil prędkości wskazuje kierowcy, jak szybko ma jechać. Opory ruchu określają siłę, jaką samochód musi pokonać przy tej prędkości.
W zakresie pomiaru oporów i ustawień hamowni GB/T 18386.1-2021 odsyła do załącznika CC normy GB 18352.6-2016, z modyfikacjami przewidzianymi dla tego badania. Jeśli krzywą oporów dostarcza producent, jednostka badawcza musi potwierdzić jej dokumentację. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Krzywą oporów ruchu można wyrazić wzorem:
F(v) = f0 + f1 × v + f2 × v²
F oznacza siłę oporu w niutonach, a v prędkość w km/h. Trzy współczynniki dopasowuje się do łącznych oporów pojazdu w pewnym zakresie prędkości. Składniki niższego stopnia obejmują znaczną część oporów toczenia i oporów mechanicznych. W składniku kwadratowym dominuje opór aerodynamiczny.
Na hamowni samochód pozostaje w miejscu, a koła napędzają rolki. Opony i urządzenia same stawiają pewien opór, więc hamownia dodaje obciążenie potrzebne do odtworzenia wartości drogowej. Zależnie od metody laboratorium sprawdza nastawy, mierząc spadek prędkości rolek podczas wybiegu lub moment obrotowy na kołach. Wentylator dostarcza powietrze chłodzące, a rolki odwzorowują skalibrowane opory ruchu. GB 18352.6-2016, Annex CC: Road-load measurement and dynamometer settings
Dwa samochody mogą więc jechać według tego samego profilu CLTC-P i potrzebować różnej mocy na kołach. Znaczenie mają ich masy badawcze i krzywe oporów.
Osobne badania w niskiej i wysokiej temperaturze
Norma pozwala producentom stosować osobne badania z załączników A i B, gdy potrzebują danych o zasięgu i zużyciu energii w niskiej lub wysokiej temperaturze. Zmiana nr 1, obowiązująca od 1 sierpnia 2025 r., aktualizuje między innymi ustawienia klimatyzacji kabiny i procedurę skróconą. Wyniki dotyczą innych warunków niż opisane tu badanie w temperaturze normalnej. SAMR: Amendment No. 1 to GB/T 18386.1-2021 China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Rozładowanie akumulatora
W temperaturze normalnej stosuje się metodę konwencjonalną, gdy zasięg pojazdu nie przekracza długości ośmiu odpowiednich cykli. Dla większego zasięgu przewidziano metodę skróconą. Osiem cykli CLTC-P to około 116 km. W badaniach rozjemczych stosuje się metodę konwencjonalną. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
W metodzie konwencjonalnej samochód z w pełni naładowanym akumulatorem powtarza cykl do spełnienia warunku zakończenia. Przez całe badanie rejestruje się energię oddaną przez akumulator i przebytą drogę.
Metoda skrócona ogranicza czas pracy w laboratorium dzięki szybszej jeździe ze stałą prędkością pomiędzy mierzonymi odcinkami cyklu i po ostatnim z nich:
- Przygotowany samochód rozpoczyna badanie z w pełni naładowanym akumulatorem.
- Pierwszy odcinek dynamiczny obejmuje dwa pełne cykle CLTC-P.
- Środkowy odcinek przejeżdża się ze stałą prędkością, aby szybciej rozładować akumulator.
- Drugi odcinek dynamiczny również obejmuje dwa pełne cykle CLTC-P.
- Na ostatnim odcinku utrzymuje się stałą prędkość do spełnienia warunku zakończenia.
- Samochód ładuje się ponownie i mierzy dostarczoną energię.
Dla aut osobowych M1 zalecana stała prędkość wynosi 100 km/h. Na obu odcinkach obowiązuje ta sama prędkość. Można przyjąć wyższą, jeśli zaleca ją producent i zaakceptuje ją jednostka badawcza. Jeżeli prędkość maksymalna, którą pojazd może utrzymać przez 30 minut, jest niższa od zalecanej, stosuje się niższą wartość. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Cztery cykle dynamiczne określają zużycie według CLTC-P przy różnych poziomach naładowania. Odcinki ze stałą prędkością wpływają na zmierzone rozładowanie, ale ich długości nie dolicza się wprost do deklarowanego zasięgu CLTC.
Kiedy kończy się badanie?
W metodzie skróconej badanie kończy się, gdy na ostatnim odcinku ze stałą prędkością samochód przez cztery kolejne sekundy jedzie poniżej dolnej granicy tolerancji. Metoda konwencjonalna także określa kryteria śledzenia profilu i uwzględnia pojazdy, których deklarowana prędkość maksymalna jest niższa od maksymalnej prędkości cyklu. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Pomiar trwa od pełnego naładowania do punktu zakończenia próby. Jeśli wskaźnik pokazuje 0%, ale samochód nadal utrzymuje zadaną prędkość, energia oddawana później również wchodzi do pomiaru. Gdy samochód przestaje osiągać wymaganą prędkość, może jeszcze mieć energię na wolniejszą jazdę.
EVKX definiuje pojemność netto jako całą energię dostępną kierowcy od wskazania 100% do ustania napędu, w tym ewentualną dostępną rezerwę poniżej wskazania zera. Battery buffer and usable capacity wyjaśnia różnicę między tą rezerwą a niedostępnymi marginesami ochronnymi.
Pomiar energii akumulatora i energii ładowania
Laboratorium rejestruje napięcie (V) i natężenie prądu (I) akumulatora. Zgodnie z załącznikiem E prąd ma znak ujemny przy rozładowaniu i dodatni, gdy hamowanie odzyskowe kieruje energię z powrotem do akumulatora.
Energia netto oddana na zaciskach akumulatora = −∫ V × I dt
Znak minus sprawia, że energia wypływająca z akumulatora powiększa sumę. Energia odzyskana przy hamowaniu ją zmniejsza. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Ponowne ładowanie rozpoczyna się w ciągu dwóch godzin od badania zgodnie z przewidzianą metodą. Przy ładowaniu prądem przemiennym (AC) licznik znajduje się między urządzeniem zasilającym a wtykiem pojazdu, więc obejmuje straty ładowarki pokładowej. Prąd stały (DC) jest dopuszczalny, gdy pojazd przyjmuje wyłącznie DC lub gdy zaleca go producent, a jednostka badawcza wyraża zgodę. Wtedy licznik znajduje się między siecią a zewnętrzną ładowarką i uwzględnia jej straty przetwarzania. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Licznik rejestruje całą energię elektryczną pobraną w tym punkcie, łącznie ze stratami ładowania. Użycie tego odczytu jako energii akumulatora zawyżyłoby ilość energii dostępnej do jazdy. Charging Loss wyjaśnia wpływ położenia licznika na zakres pomiaru.
Obliczanie zużycia energii i zasięgu
Obie metody wyznaczają zasięg ze zmierzonej energii akumulatora i ważonego zużycia w cyklu po stronie akumulatora. Metoda konwencjonalna wykorzystuje kolejne powtórzenia cyklu, a skrócona cztery cykle w dwóch odcinkach dynamicznych. Każda ma własne reguły ważenia. W metodzie konwencjonalnej uwzględnia się też energię oddaną w niepełnym ostatnim cyklu. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Dla zużycia wyrażonego w kWh/100 km obowiązuje zależność:
Zasięg (km) = energia akumulatora zmierzona w badaniu (kWh) ÷ ważone zużycie po stronie akumulatora (kWh/100 km) × 100
Przykład dla zmierzonej energii 75 kWh i ważonego zużycia 12,5 kWh/100 km:
75 ÷ 12,5 × 100 = 600 km
Obie wielkości pochodzą z pomiarów po stronie akumulatora. Zużycie zgłaszane przez producenta do homologacji oblicza się z energii pobranej podczas ponownego ładowania.
Zużycie z uwzględnieniem ładowania (kWh/100 km) = zewnętrzna energia ładowania (kWh) ÷ zasięg (km) × 100
Pomnożenie niezaokrąglonego zasięgu z badania przez zużycie z uwzględnieniem ładowania w kWh/100 km i podzielenie wyniku przez 100 daje ilość energii pobranej do ponownego naładowania auta.
Dane homologacyjne mogą różnić się od pomiarów laboratoryjnych. Norma akceptuje deklarację producenta, gdy zmierzony zasięg wynosi co najmniej 98% deklarowanego, a zmierzone zużycie nie przekracza 102% deklarowanego. Przy powtarzaniu badań granice stosuje się do średniej. Publikowany zasięg jest też zaokrąglany do najbliższego kilometra, więc obliczenia na podstawie opublikowanych danych mogą dać inną energię ładowania. China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods
Jak porównywać samochody na podstawie CLTC
Przy mniejszej prędkości na pokonanie oporu powietrza potrzeba mniej energii na kilometr. Hamowanie odzyskowe pozwala odzyskać część energii podczas zwalniania. Cykl z dużym udziałem wolnej jazdy może więc dać inny wynik porównania niż dłuższa jazda autostradowa.
W CLTC-P samochód na krótko osiąga 114 km/h, ale szybka faza obejmuje również niższe prędkości. Wynik łączny nie opisuje całej podróży z taką prędkością. Badanie w temperaturze normalnej różni się także od jazdy z zimnym akumulatorem przy ciągłym ogrzewaniu kabiny.
Porównując dane, sprawdź:
- Czy jest to wynik homologacyjny, czy wstępny cel producenta?
- Czy zastosowano CLTC-P, inny cykl czy starszą procedurę opartą na NEDC?
- Jakiej konfiguracji akumulatora, napędu, obręczy i opon dotyczy wynik?
- Czy zużycie określono po stronie akumulatora, czy obejmuje też ładowanie?
Nie ma stałego przelicznika procentowego między wynikami CLTC, WLTP, EPA a zasięgiem w konkretnej podróży. How EPA EV range and efficiency are calculated wyjaśnia, jak w systemie amerykańskim koryguje się wyniki jazdy miejskiej i szosowej. Aby oszacować zasięg na trasie, użyj zużycia zmierzonego przy podobnej prędkości i w podobnych warunkach oraz energii dostępnej w planowanym przedziale naładowania. Understanding EV Range pokazuje sposób obliczenia.
Źródła
6
- China National Standard GB/T 18386.1-2021: EV energy consumption and range test methods — §§4 i 6 opisują warunki, przygotowanie, opory ruchu, wybór próby, kryteria zakończenia i pomiar ładowania. §7 dotyczy zużycia, zasięgu i deklaracji. Załączniki A i B ze zmianą nr 1 obejmują testy temperaturowe.
- GB 18352.6-2016, Annex CC: Road-load measurement and dynamometer settings — załącznik CC opisuje współczynniki oporów, jednostki i kontrole hamowni.
- China National Standard GB/T 38146.1-2019: China automotive test cycle for light-duty vehicles — ostateczna norma cyklu, §4 i tabela 1 opisują parametry CLTC-P.
- SAMR: Amendment No. 1 to GB/T 18386.1-2021 — oficjalny wpis dotyczący zmiany nr 1, obowiązującej od 1 sierpnia 2025 r.
- China MIIT Equipment Industry Development Center: Implementation notice for EV national standards — komunikat z kwietnia 2021 r. o wdrożeniu i polach raportowania CLTC.
- CATARC: consultation draft of the China automotive test cycle for light-duty vehicles — projekt konsultacyjny dokumentujący opracowanie cyklu. Powyższe liczby pochodzą z ostatecznej normy.